Bevestiging is ook een vorm van geven

Er is liefde en er is moeite

Ze zitten tegenover me. Zij op de ene bank in mijn spreekkamer, hij op de andere. Tussen hen in hangt iets wat ik vaker zie bij stellen die al langere tijd vastlopen. Er is liefde. Er is ook veel moeite. Zij vertelt dat ze meer bevestiging nodig heeft. Hij heeft inmiddels het gevoel dat hij voortdurend tekortschiet.

“Ik zeg toch dat ik van je hou? Ik doe toch van alles voor je?” Ze kijkt hem aan. “Maar ik voel het niet.”

Wat een kind nodig heeft om zichzelf te leren kennen

Wat zij vraagt, is niet vreemd. Ze wil zich gezien voelen, belangrijk en geliefd. Ze wil merken dat ze ertoe doet voor degene die voor haar het meest dichtbij is. Wanneer je in je jeugd weinig bent gespiegeld, kan dat verlangen naar bevestiging later sterk aanwezig blijven. In mijn meest recente podcast kwam ik daar opnieuw bij uit. De waarde van een kind is er vanaf het begin, maar een kind heeft iemand nodig die die waarde ziet, erop afstemt en haar teruggeeft. Zo leert het zichzelf kennen.

Een kind krijgt zijn waarde niet van de ouder. Die waarde was er al. Wat het kind ontvangt, is de ervaring van gezien worden. Van iemand die teruggeeft: ik zie wie jij bent, ik merk wat er in jou gebeurt en dat doet ertoe. Wanneer die spiegel onvoldoende beschikbaar is geweest, is het begrijpelijk dat je er later opnieuw naar zoekt. Een partner kan dan een belangrijke spiegel worden. Een liefdevolle blik, een compliment of een omhelzing kan iets raken wat lang ongezien is gebleven.

Wat ik jaren geleden schreef, zou ik nu anders formuleren

Ik moet daarbij denken aan iets wat ik jaren geleden zelf schreef. Ik schreef dat we ons alleen afgewezen kunnen voelen wanneer we iets van de ander willen en het laten doorgaan voor geven. Geven vraagt niets terug, schreef ik. Het stelt geen voorwaarden en manipuleert niet.

Ik zou die woorden vandaag anders formuleren. Wanneer ik nu in mijn praktijk kijk naar stellen waarin veel om bevestiging wordt gevraagd, zie ik zelden in de eerste plaats manipulatie. Ik zie vaak een oude, onvervulde behoefte. Iemand die ooit onvoldoende heeft ervaren dat hij of zij ertoe deed, kan daar later in een intieme relatie opnieuw naar verlangen. Er zit een verlangen onder om eindelijk te krijgen wat vroeger zo gemist werd.

Wanneer geven onder druk komt te staan

Tegelijkertijd kan er iets gebeuren wanneer de partner degene wordt die die behoefte steeds opnieuw moet vervullen. De ene partner blijft aangeven wat er nodig is om zich gezien en geliefd te voelen, terwijl de andere steeds meer gaat letten op wat hij moet doen om dat gevoel bij de ander te laten ontstaan. Dan komt er druk op het geven. Wat vanuit liefde zou kunnen ontstaan, krijgt steeds meer het karakter van iets waar aan voldaan moet worden. De een probeert eindelijk te krijgen wat zo lang gemist is. De ander probeert het goede antwoord te vinden.

Bevestigen is zelf ook geven

En dat terwijl bevestiging ook een vorm van geven is. Wanneer ik jou werkelijk zie, geef ik iets. Wanneer jij jezelf aan mij laat zien en ik blijf aanwezig bij wat er in jou gebeurt, geef ik iets. Wanneer ik luister zonder meteen te willen oplossen, veranderen of geruststellen, geef ik iets. Liefdevolle aanwezigheid heeft op zichzelf al een bevestigende werking. Dat is ook waar ik in het vervolg van mijn podcast uitkwam: op het moment dat je werkelijk aanwezig bent bij alles wat zich bij de ander aandient, wordt diens waarde bevestigd.

In mijn werk heb ik dat zelf steeds beter leren begrijpen. Cliënten die zich werkelijk laten zien, hebben niet altijd iets van mij nodig. Soms is mijn belangrijkste bijdrage dat ik er ben en kan blijven bij wat er gebeurt. Dat vraagt van mij dat ik ook contact heb met wat er in mezelf gebeurt. Ik kan pas werkelijk aanwezig zijn bij de ander wanneer ik niet weg hoef van mijn eigen gevoel.

Eigenwaarde als fundament van een open hart

Daarom raakt eigenwaarde ook aan iets wat ik al langer schrijf: een goed gevoel van eigenwaarde vormt het fundament van een open hart. Wanneer je jezelf beter kunt voelen en je eigen emoties kunt begrijpen, word je minder afhankelijk van de ander om te bepalen wat jouw gevoelens betekenen. Als je niet langer gefocust bent op krijgen, ontstaat er bij jou ruimte om te ontvangen.

Dat betekent niet dat je niemand nodig hebt. Juist niet. Een relatie is een plek waar we elkaar kunnen ontmoeten, raken, bevestigen en beïnvloeden. We mogen vertellen wat we missen. We mogen vragen om aandacht. We mogen verlangen naar aanraking, woorden, waardering en nabijheid. Een behoefte blijft iets van jou, ook wanneer je haar bij de ander neerlegt.

Het verschil tussen een vraag en een verwachting

Daar zit voor mij het verschil tussen een vraag en een verwachting.

Een vraag laat ruimte voor de ander. Een verwachting legt steeds meer vast hoe de ander moet reageren.

Ik schreef daar jaren geleden al over: verwachtingen zijn het beeld van onze eigen behoeften dat we op de ander projecteren. Wanneer we die behoefte van buitenaf proberen af te dwingen, ontstaat gemakkelijk weerstand en verwijdering.

Ik denk dat het in relaties helpt om die twee dingen uit elkaar te houden. Je mag zeggen dat je behoefte hebt aan meer bevestiging. Je mag vertellen wat je raakt en waar je naar verlangt. De ander mag daar vervolgens vanuit zichzelf op reageren. Juist wanneer er ruimte blijft voor die eigen beweging, kan geven weer werkelijk geven worden.

Wat er verandert wanneer je jezelf meer kunt voelen

Ik heb mijn eigenwaarde zelf ook niet alleen gevonden door naar binnen te kijken. Ik heb haar leren ervaren in de ontmoeting met anderen, in mijn therapiekamer, in vriendschappen, in de gezonde intieme relatie en bij mensen die mij werkelijk zagen. Mirjam vertelde in ons gesprek iets soortgelijks. Toen zij zichzelf meer durfde te laten zien aan mensen die ze vertrouwde, kreeg ze een spiegel waarin ze haar waarde steeds beter kon herkennen.

We hebben elkaar nodig om onszelf te leren kennen. Dat blijft. Tegelijkertijd verandert er iets wanneer je steeds meer zelf kunt ervaren wat er in jou leeft. Dan hoef je de ander minder te sturen in wat die moet geven. Je kunt aangeven wanneer je iets mist, je kunt geraakt worden wanneer de ander je niet ziet zoals je hoopte en je kunt ondertussen blijven voelen dat jouw waarde er nog steeds is.

De ander kan je waarde spiegelen. De ander kan iets zichtbaar maken wat je zelf nog nauwelijks kende. Dat is een groot geschenk. Maar wanneer je eigenwaarde steeds meer van binnenuit wordt ervaren, ontstaat er ook ruimte voor wat de ander uit zichzelf wil geven.

Bevestiging krijgt dan weer iets vrijs. Je zegt wat je ziet omdat je werkelijk geraakt bent door wie er tegenover je zit. Je geeft aandacht omdat je aanwezig bent. Je raakt iemand aan omdat je nabij wilt zijn. Je hoeft niet voortdurend te bewijzen dat de ander waardevol is en de ander hoeft jouw waarde niet voortdurend voor je te bevestigen.

Misschien is dat uiteindelijk een volwassen vorm van bevestiging: elkaar werkelijk zien, elkaar iets geven en ruimte laten voor wat de ander zelf meebrengt. Daar kan liefde weer bewegen zonder dat iedere behoefte een opdracht voor de ander wordt.

Luister de podcast

In aflevering 15 van Hechting bij sterke vrouwen, ‘Eigenwaarde is iets dat je krijgt’, ga ik verder op deze zoektocht naar eigenwaarde. Over de spiegel die we als kind nodig hebben, wat er gebeurt wanneer we die spiegel later in onze relaties zoeken en hoe eigenwaarde verandert wanneer je jezelf steeds meer leert ervaren. Beluister de aflevering op Spotify of vind alle afleveringen op barbaraveldt.com/podcast.

Literatuur

Winnicott, D.W. (1971). Playing and Reality. Routledge. Over de spiegelfunctie van het gezicht van de ouder: wat een kind ziet wanneer het naar zijn moeder kijkt, is zichzelf.
Johnson, S. (2008). Houd me vast. Kosmos Uitgevers. Over vragen om nabijheid en de cyclus waarin de een blijft vragen en de ander steeds harder zijn best doet.